Học bổng du học Nhật Học bổng khác

JSPS Fellowship, học bổng uy tín cho bậc Tiến sĩ tại Nhật

Học bổng JSPS, được trao tặng bởi Japan Society for the Promotion of Science, là một trong những học bổng uy tín nhất cho các bạn học Tiến sĩ và hay những ai muốn tìm vị trí postdoc tại Nhật. Bài viết này xin chia sẻ với các bạn một số kinh nghiệm nhỏ, hi vọng nó sẽ hữu ích cho các bạn muốn săn học bổng JSPS, hoặc các học bổng khác, từ bạn Nguyễn Tuấn Hưng, hiện đang theo học PhD tại ĐH Tohoku.

Học bổng JSPS rất rộng, trải dài từ Doctoral Course Students (DC1, DC2), Postdoctoral Fellow (PD), Superlative Postdoctoral Fellow (SPD) hoặc Restart Postdoctoral Fellow (RPD). Học bổng JSPS được trao bắt đầu từ tháng 04 hàng năm (vì theo lịch Nhật, tháng 04 là tháng bắt đầu năm học mới), hồ sơ xin học bổng JSPS được khởi động vào tháng 05 năm trước đó. Trong đó, DC1 dành cho những bạn sẽ hoặc đang theo học Tiến sĩ năm 1 tại thời điểm bắt đầu nhận học bổng. DC2 dành cho những bạn nào sẽ hoặc đang theo học Tiến sĩ năm 2 trở lên tại thời điểm nhận học bổng. PD, SPD và RPD dành cho những bạn nào đã hoàn thành bậc tiễn sĩ và muốn đi tiếp tục con đường học thuật. Bài viết này chỉ tập trung vào kinh nghiệm xin học bổng DC1/2 vì cá nhân mình vẫn đang còn là nghiên cứu sinh.

Tại sao lại chọn học bổng JSPS (JSPS Research Fellowship for Young Scientists)? Có nhiều lý do và động lực để các bạn nên thử xin học bổng JSPS.
– Thứ nhất: Học bổng JSPS được coi là học bổng uy tín nhất tại Nhật Bản, do đó nếu nhận được học bổng JSPS sẽ là tiền đề tốt để các nhà tuyển dụng đánh giá cá nhân các bạn. Học bổng trị giá 200,000 jpy/tháng (chưa trừ thuế) và tiền nghiên cứu lên tới 1,500,000 jpy/năm cho DC1/2. Nếu bạn được miễn học phí từ trường, giá trị học bổng sẽ cao hơn MEXT.
– Thứ hai: Ngay cả bạn đang có học bổng khác như MEXT, bạn vẫn có thể nộp xin JSPS, nếu bạn thành công, bạn sẽ huỷ học bổng MEXT để chuyển sang JSPS.
– Thứ ba: Thử xin học bổng JSPS là miễn phí, không được thì bạn cũng có thêm kinh nghiệm trong việc xin quỹ nghiên cứu sau này, nhưng nếu được thì cá nhân hưởng lợi là chính các bạn, vậy tại sao không thử.

Ai là người có thể nộp học bổng DC1/2: Tất cả các bạn sẽ đang theo học bậc Tiến sĩ từ năm 2 trở đi tại thời điểm nhận học bổng thì có thể nộp DC2, những bạn sẽ đang theo học Tiến sĩ năm 1 tại thời điểm nhận học bổng thì có thể nộp DC1. Nói vậy có nghĩa rằng dù bạn đang học Master năm 2 kì 1 hay kì 2 đều có thể nộp DC1 nếu bạn sẽ bắt đầu/đang theo học học PhD vào tháng 04 năm sau đó. Bạn cũng có thể nộp kể cả bạn đang không thuộc trường nào, lab nào tại thời điểm nộp hồ sơ, nhưng sẽ bắt đầu hay đang học PhD vào thời điểm nhận học bổng. Đối với học bổng JSPS Research Fellowship for Young Scientists cho DC1/2 bạn có thể nộp kể cả bạn mang quốc tịch nước ngoài (không phải quốc tịch Nhật Bản). Tuy nhiên cho PD bạn không có khả năng nộp học bổng JSPS loại này, mà bạn phải nộp một loại khác của JSPS dành riêng cho nghiên cứu viên nước ngoài (JSPS Postdoctoral Fellowship for Overseas Researchers). Để thêm thông tin về điều kiện nộp học bổng JSPS Research Fellowship for Young Scientists bạn xem ở link sau https://www.jsps.go.jp/english/e-pd/. Trong bài này JSPS Research Fellowship for Young Scientists được viết tắt là JSPS.

Khi các bạn đã quyết định lựa chọn JSPS, chúng ta sẽ bắt đầu mới những mẹo nhỏ sau đây:

1. Con số thống kê.
Các con số thông kê trong các đợt tuyển chọn các năm trước đó là rất quan trọng, nó sẽ nói cho bạn biết bao nhiêu ứng cử viên sẽ cạnh tranh với bạn, tỷ lệ thành công là bao nhiêu.


Hình 1. Tổng số ứng viên hằng năm theo lịch Nhật Bản (vui lòng click vào ảnh để phóng to).


Hình 2. Tổng số và tỷ lệ ứng cử viên nhận học bổng hằng năm theo lịch Nhật Bản.

Hình 1 và hình 2 cho thấy tổng số ứng cử viên nộp học bổng JSPS cũng như tỷ lệ số người nhận học bổng hằng năm. Năm 27 theo lịch Nhật Bản là tương ứng với năm 2015. Nó cho thấy tỷ lệ của DC1/2 xấp xỉ nhau dao động xung quanh 20% hằng năm. Thật thú vị khi tỷ lệ này còn nhỏ hơn tỷ lệ chấp nhận bài báo của một số tạp chí uy tín trong vật lý như PRB hoặc PRL. Vì vậy đây là học bổng cạnh tranh. Số ứng cử viên nộp DC2 là cao nhất, lý do là do trước khi xin JSPS bạn phải được giáo sư hướng dẫn viết thư giới thiệu; vì vậy các nghiên cứu sinh năm 2, sau khi làm việc với giáo một thời gian sẽ dễ dàng xin thư giới thiệu hơn. Hơn thế nữa, cả nghiên cứu sinh năm 2 và năm 3 đều có thể nộp DC2, do đó số lượng ứng viên DC2 là lớn hơn hẳn DC1. Tuy nhiên các bạn cũng không nên quá bận tâm, vì tỷ lệ chấp nhận ở mức 20%, nên hằng năm có khoảng hơn 1000 suất học bổng cho DC2.


Hình 3. Phân bố học bổng JSPS theo trường đại học năm 2017
Hình 3 cũng cho thấy một con số quan trọng, rằng các trường đại học lớn như University of Tokyo, Kyoto University, Osaka University, hoặc Tohoku University là top 4 các trường đại học được nhật JSPS nhiều nhất. Điều này một phần do lượng ứng viên nộp từ các trường lớn là nhiều hơn so với trường nhỏ.

Sau khi nhìn qua các con số trên, có lẽ các bạn đã có một số cảm giác về mức độ, cũng như quy mô của học bổng. Sẽ hữu ích hơn nếu mình có thể có cả con số thông kê theo quốc tịch nữa, tuy nhiên khá khó để có được con số thống kê này, vì từ danh sách nhận học bổng mình chỉ có thể nhận biết được quốc tịch thông qua tên. Theo đó thì từ các bạn Tàu hay nhận được JSPS, các ứng viên Việt Nam thường có khoảng 1 hoặc 2 người hằng năm theo mình kiểm tra 3 năm gần đây. Thật đáng tiếc khi tổng DC1/2 lên đến 2000 suất hàng năm.

2. Phân bổ hợp lý bố cục đơn xin học bổng.
Chiến thắng hay không phủ thuộc hoàn toàn vào đơn xin học bổng của các bạn, vì đó là tài liệu duy nhất bạn gửi cho hội đồng xét duyệt. Một mẫu đơn có thể được viết bằng tiếng Anh hoặc tiếng Nhật. Lưu ý nếu bạn có khả năng viết bằng tiếng Nhật thì đó là một lợi thế, vì các Giáo sư trong hội đồng xét duyệt là người Nhật. Hội đồng sẽ dựa trên ba tiêu chí từ đơn xin học bổng của bạn bao gồm (1) Tiềm năng nghiên cứu trong tương lai, (2) Các thành tựu nghiên cứu, và (3) Kế hoạch nghiên cứu tương lại. Ba mục này sẽ được chấm theo thang điểm 5 và lấy trung bình.

Trong ba mục thì mục (2) phụ thuộc hoàn toàn vào những papers, giải thưởng mà bạn có được trong quá khứ, nên khó mà cải thiện ngay được. Tuy nhiên mục (1) và đặc biệt mục (3) bạn có thể cải thiện tốt hơn bằng việc đầu tư thời gian và công sức để chăm chút hơn. Đối với mục (1), hội đồng sẽ đánh giá thông qua việc bạn mô tả các nghiên cứu trước đây của bạn, nếu bạn trình bày một cách rõ ràng, và sáng sủa sẽ giúp họ đánh giá năng lực của bạn trong việc hoàn thành các nghiên cứu tương lai. Đối với mục (3) cũng vậy, một kế hoạch chi tiết và hợp lý là cần thiết đối với hội đồng đánh giá. Giờ chúng ta sẽ đi cụ thể vào từng mục trong đơn xin học bổng. Một mẫu học bổng JSPS các bạn có thể xem qua ở link sau: https://www.jsps.go.jp/j-pd/data/boshu/03_dc_naiyo.pdf

3. Cách trình bày nghiên cứu trong quá khứ


Đây là mục đầu tiên bạn phải điền trong đơn xin học bổng. Những chú ý khi viết mục này như sau:
– Tối đa 1.5 trang đối với DC1/2, do đó hãy viết thật sáng sủa và cô đọng. Vì hội đồng bao gồm những GS ngoài chuyên ngành, nên đừng làm dụng những thuật ngữ chuyên nhành. Nếu phải bao gồm những thuật ngữ quá chuyên ngành thì hãy định nghĩa chúng.
– Nên tập trung vào những những nghiên cứu bạn đã thực sự công bố trên các tạp chí có phản biện. Trong trường hợp đó hãy trích dẫn rõ các công bố của bạn.
– Luôn đính kèm hình ảnh và đồ thị dễ hình dung để mô tả nghiên cứu, các bạn cũng có thể chỉnh sửa lại đồ thị trong các công bố của mình để dễ hình dung hơn. Các GS thường chỉ dành khoảng 15 phút cho mỗi hồ sơ. Vì vậy hình ảnh là rất quan trọng đối với các GS ngại đọc quá nhiều chữ. Lưu ý thêm về việc hồ sơ của bạn sẽ được in trắng đen để gửi tới hội đồng xét duyệt, vì vậy đừng lạm dụng màu sắc trong đơn xin học bổng.
– Đừng viết những gì bạn muốn viết mà hãy viết những gì hội đồng muốn đọc. Hãy bám sát yêu cầu được mô tả trong tiếng nhật bao gồm nền tảng nghiên cứu, cách giải quyết vấn đề, phương pháp và điểm nổi bật của nghiên cứu.
– Tô đậm hoặc bôi màu những kết luận bạn muốn làm nổi bật.

4. Cách trình bày nghiên cứu đề cương nghiên cứu trong tương lai


Đây có thể nói là mục khó nhất trong hồ sơ xin học bổng. Một đề cương nghiên cứu gồm ba mục chính: (1) động lực hướng tới nghiên cứu đó, (2) phương pháp, kết quả dự kiến sẽ thu được, (3) ảnh hưởng cũng như tác động của nghiên cứu đến cộng đồng khoa học sau khi thu được kết quả, (4) kế hoạch nghiên cứu trong tương lai.

Mục này có lẽ không có nhiều lời khuyên cho các bạn vì nó phụ lớn vào ý tưởng bạn sẽ triển khai nghiên cứu của bạn trong tương lai, tuy nhiên các bạn có thể tham khảm một số ý sau:
– Một nghiên cứu trong tương lai nên là một hướng đi đang được cộng động nghiên cứu hiện tại quan tâm. Bạn không nên tập trung nghiên cứu vào một vấn đề quá hẹp, càng rộng càng nhiều tác động trong tương lai.
– Không nên quá rời xa nghiên cứu trong quá khứ, điểm mạnh của khoa học là tính kế thừa. Tuy nhiên cũng không nên quá gần so với nghiên cứu trong quá khứ, như vậy thì bạn sẽ không có nhiều tính mới trong nghiên cứu.
– Đối với phương pháp thực hiện trong mục (2), đồ thị minh hoạ là quan trọng trong mục này. Một người ngoại đạo sẽ rất khó nắm được chi tiết phương pháp nếu không có đồ hoạ trực quan.
– Đối với kết quả trong mục (2), không nên viết quá mơ mộng, nếu có thể bạn hãy trình bày một số kết quả sơ bộ, để thuyết phục hội đồng về tính khả thi của đề tài của bạn.
– Hãy nêu ra những hợp tác trong các nhóm nghiên cứu trong lĩnh vực trong mục (3), để cho thấy nghiên cứu của bạn sẽ được quan tâm trong cộng đồng khoa học nói chung.
– Kế hoạch nghiên cứu trong mục (4) hãy nên chi tiết kế hoạch theo hàng năm với một biểu đồ thời gian.

5. Cách trình bày các thành tựu đã đạt được


Như đã đề cập ở trên, mục này khó mà cải thiện được, vì hoàn toàn phụ thuộc vào những công bố khoa học và giải thưởng bạn đã từng đạt được. Cần lưu ý rằng diện tích để viết phần này chỉ khoảng 2/3 tờ A4, vì vậy những kết quả không quá quan trọng như đi hội nghị, … các bạn có thể chỉ điền số lượng vào mà không cần liệt kê.

6. Cách đánh giá bản thân


Mục này thì hoàn toàn phụ thuộc khả năng văn hay chữ tốt của từng bạn. Nhưng theo cá nhân mình, mục này không có quá nhiều tác động đến kết quả của bạn. Điều này gần như ngược lại với các học bổng Châu Âu, khi động lực cũng như con người các bạn là quan trọng để họ đánh giá. Một phần vì các GS khá lười khi đọc một đoạn dài tiếng Anh. Họ thường phải làm việc với hơn 100 hồ sơ trong 1 ngày. Tuy nhiên hãy viết tốt nhất bạn có thể.

7. Những mẹo khác
– Hãy chú ý đừng sử dụng font chữ quá bé, font chữ 11 là lý tưởng. Người Nhật họ thường thích font chữ to cho dễ đọc. Trong trường hợp bị thiếu không gian để viết, thì hãy có gắng cô đọng nó lại thay vì giảm font chữ.
– Cuối cùng những rất quan trọng đó là nhờ sự tư vấn của giáo sư hướng dẫn. Giáo sư là người có kinh nghiệm nên sẽ cho bạn những lời khuyên tốt đển cải thiện đơn xin học bổng của bạn.

Mặc dù không bao quát được hết mọi thứ về học bổng JSPS, hi vọng những điều trên sẽ hữu ích cho những bạn muốn nộp học bổng JSPS cho DC1/2.

Bọn mình rất muốn nghe ý kiến của bạn! Cùng chia sẻ nhé!